Artrofibrose

“Mijn knie voelt geblokkeerd.”

“Hoe harder ik probeer te plooien, hoe meer ze tegenwerkt.”

“Het voelt niet als gewone stijfheid.”

Dat zijn zinnen die we bij sommige knieklachten horen. Na een operatie, een trauma of langdurige irritatie is het normaal dat een knie tijdelijk stijver aanvoelt. Het gewricht moet herstellen. Zwelling, pijn en bewegingsverlies horen daar soms bij.

Maar soms blijft die stijfheid hardnekkig aanwezig. De knie voelt strak, pijnlijk en moeilijk te bewegen. Niet alleen bij inspanning, maar ook in dagelijkse activiteiten.

Dan moeten we denken aan artrofibrose.

Wat is artrofibrose?

Artrofibrose is een overdreven herstelreactie van het lichaam. Na een trauma, operatie, ontsteking of bloeding probeert het lichaam weefsel te herstellen. Dat is op zich normaal. Alleen loopt dat proces bij artrofibrose te ver door. Er ontstaat te veel bindweefsel of littekenweefsel rond of in het gewricht. Daardoor wordt bewegen moeilijker, pijnlijker en beperkter. We richten ons in dit artikel voornamelijk op artrofibrose van de knie, hetgeen het meeste voorkomt.

Belangrijk: dit is niet zomaar “een stijve knie”. Het is een knie die in een overreactieve herstelstand blijft hangen.

Waarom vroeg herkennen zo belangrijk is

Bij artrofibrose geldt: hoe vroeger je het probleem herkent, hoe beter je het meestal kan bijsturen. Als de knie weken of maanden in een patroon blijft van pijn, zwelling, warmte, strakheid en bewegingsverlies, wordt het vaak moeilijker om dat proces opnieuw rustig te krijgen.

Dat betekent niet dat elke reactie in de knie meteen als ernstig moet worden beschouwd. (zie blogpost over ‘spierstijfheid’). Maar het betekent wel dat we bij bepaalde signalen niet te lang mogen blijven denken: “het zal wel loskomen.”

Soms komt het niet vanzelf los.

Soms vraagt het net een andere aanpak.

Hoe herken je het?

Artrofibrose kan zich op verschillende manieren tonen.

Signalen die extra aandacht verdienen:

• de knie blijft duidelijk beperkt in plooien of strekken

• er is een strak, blokkerend gevoel

• mobiliseren geeft veel pijn of duidelijke reactie nadien

• de knie voelt warm, gezwollen of geïrriteerd

• de knieschijf beweegt minder goed

• vooruitgang blijft uit ondanks consequente revalidatie

• de knie lijkt telkens opnieuw “toe te slaan” na belasting

Revalidatie: Waarom hard doorduwen niet altijd verstandig is

Vroeger werd bij een stijve knie vaak gedacht:

“Ze moet gewoon losgemaakt worden.”

Dus werd er harder geplooid.

Meer geduwd.

Meer geforceerd.

Ook wij hebben daaruit moeten leren.

Bij gewone stijfheid kan gerichte mobilisatie zeker zinvol zijn. Maar recentelijk weten we vanuit onderzoek dat het bij artrofibrose dat niet altijd hetzelfde verhaal is.

Als een knie sterk reageert op pijnlijke mobilisaties, kan forceren het systeem net verder prikkelen.

Niet elke stijve knie moet harder geduwd worden.

Soms moet ze eerst rustiger worden.

Wat doen we dan wel?

De aanpak bij artrofibrose vraagt nuance.

Het doel is niet om de knie koste wat kost te plooien.

Het doel is om het systeem opnieuw beweeglijker te maken zonder het telkens opnieuw te irriteren.

Dat begint altijd met educatie van de patiënt. Daar ligt heel veel frustratie als de pathologie niet goed wordt uitgelegd. De patiënt komt met verwachtingen die simpelweg niet haalbaar zijn binnen een complexe en hardnekkige materie zoals artrofibrose. Verder zijn er een aantal parameters die wij in de revalidatie moeten volgen om de knie rustig te krijgen:

• pijn en zwelling goed opvolgen

• vermijden dat mobilisaties telkens een forse reactie uitlokken

• rustig werken aan beweeglijkheid

• de knieschijf en omliggende structuren gedoseerd mobiliseren

• kracht en controle opnieuw opbouwen

• belasting stap voor stap verhogen

• voortdurend evalueren hoe de knie reageert

Is een medische behandeling nodig?

Revalidatie alleen is vaak niet voldoende.

Afhankelijk van de ernst, oorzaak en timing kan medische opvolging nodig zijn. Het medisch luik richt zich vooral op 2 zaken (en we baseren ons hier vooral op het protocol dat AZ Herentals in samenwerking met hun afdeling Orthopedie vooropstelt):

• Pijnstilling

o   Dat kan onder de vorm van paracetamol of tramadol

• Ontstekingsremmend

o   Agressief beleid onder de vorm van

§  NSAID (denk aan bvb. brufen of ibuprofen)

§  Cortisonen in pilvorm (met een zeer hoge dosis in het begin, die best mag aangehouden worden als de artrofibrose zo sterk aanwezig is)

§  Af en toe infiltraties met cortisonen in het gewricht zelf of in het vetplan van Hoffa

• in uitzonderlijke situaties komt het tot een ingreep

Die ingrepen kunnen in geselecteerde gevallen nuttig zijn, maar ze lossen het probleem niet automatisch op. Ook daarna blijft de revalidatie en de parameters van beweeglijkheid en voorzichtigheid in nieuwe stressoren cruciaal.

Wat is de prognose?

Artrofibrose kan hardnekkig zijn. Soms gaat het relatief snel beter wanneer het vroeg herkend en goed gemanaged wordt. Maar bij langdurige klachten kan het herstel traag verlopen.

Het is dus geen probleem waarbij je zomaar op karakter doorheen moet duwen.

Integendeel.

Vaak zit de winst net in beter begrijpen wanneer je moet prikkelen, wanneer je moet doseren en wanneer je tijdelijk moet terugschakelen.

Wat wij hieruit geleerd hebben

Voor ons is dit een belangrijk onderwerp omdat het ook onze manier van werken heeft veranderd. Waar vroeger de reflex sneller kon zijn om mobiliteit te forceren en belasting toe te voegen, weten we nu dat dit bij artrofibrose niet altijd verstandig is.

Een knie die in een overreactieve herstelstand zit, heeft geen brute kracht nodig. Ze heeft richting nodig. En kalmte.

Dat vraagt goede educatie, communicatie, vroege herkenning en een revalidatie die telkens opnieuw wordt afgestemd op hoe de knie reageert.

Onthoud

-        Artrofibrose is niet zomaar wat stijfheid na een knieletsel of operatie.

-        Het is een hardnekkige herstelreactie waarbij pijn, bewegingsverlies en bindweefselvorming elkaar kunnen blijven versterken.

-        Vroeg herkennen is belangrijk.

-        Hard doorduwen is uit den boze.

-        En revalidatie moet gericht zijn op doseren, begrijpen en stap voor stap opnieuw vertrouwen opbouwen.

Het doel is niet om door pijn heen te plooien, maar om opnieuw te bewegen zonder dat je knie tegenwerkt.

Deze post werd geschreven door Michael Van Grieken
kinesitherapeut in het departement dat het
onderste lidmaat behandelt binnen PILAS Tongerlo